VIDUR NITI GUJRATI SUVICHAR

વશમાં ન કરેલ ઇન્દ્રિયો મનુષ્યને એવી રીતે નષ્ટ કરી નાખે છે જેવી રીતે કોઈ રથમાં જોડેલ તોફાની, ઉદંડ ઘોડા સારથિને માર્ગમાં જ મારી નાખે છે.

 

જે માનવી વિષય પ્રત્યે સહજતાથી આકર્ષિત કરનારી ઇન્દ્રિયોના વશમાં જકડાઈ તેનો ગુલામ બની જાય છે. તેનું દુર્ભાગ્ય શુક્લપક્ષના ચંદ્ર સમાન દિવસે દિવસે વધતું જાય છે.

 

શબ્દ, રૂપ, રસ, ગંધ અને સ્પર્શના ભ્રમપૂર્ણ સુખમાં ડૂબેલ ઇન્દ્રિયો વશમાં ન હોય તો માનવીઓ એવી રીતે જ પીડિત બને છે જેવી રીતે સૂર્ય વગેરે ગ્રહોથી નક્ષત્રો પીડિત હોય છે.

 

મન (હૃદય) તેમજ ઇન્દ્રિયો અત્યંત ચંચળ હોય છે. જે મનુષ્યોની ઇન્દ્રિયો પોતપોતાના વિષયોમાં લીન રહે છે તેમની બુદ્ધિ કોઈ ઘડાના છિદ્રમાંથી વહેતા જળ સમાન નષ્ટ થઇ જાય છે.

 

વિદ્યા, અધ્યયન, તપ, ઇન્દ્રિયો ઉપર નિયંત્રણ તથા લોભની ભાવનાનો ત્યાગ કર્યા વિના કોઈને પણ શાંતિ મળતી નથી.

 

ચંચળ હૃદયવાળા, અજ્ઞાની અને ઇન્દ્રિયોથી વશીભૂત માનવીઓથી યશ અને લક્ષ્મી એવી રીતે રીસાઈ જાય છે જેવી રીતે હંસો સુકાયેલા સરોવરને છોડીને જતા રહે છે.

 

જે સુખનો ભોગ કરવાથી ધર્મ તથા અર્થ નથી ઘટતા, જે માનવોચિત છે અને જેને ધર્મ સમજીને જ કરવામાં આવે છે, તેનાથી મનુષ્યને હાનિ નથી. હાનિ તો વિષયમાં લીન રહેવાથી, તેની કામના કરવાથી, તેની પ્રાપ્તિ માટે તેની પાછળ લાગવાથી તથા તેની ચિંતામાં ડૂબેલા રહેવામાં છે.

 

વૈરાગ્ય વૈદિક સંસ્કૃતિનો એક ભાવ છે. તેને મોટાભાગે લોકો ભૌતિક કર્તવ્યથી જોડીને જોવા લાગે છે, અર્થાત લોકોની ધારણા એવી છે કે વૈરાગી થવાનો અર્થ ઘર-ગૃહસ્થી છોડીને, બધું જ ત્યાગીને, ભસ્મ લગાવી જંગલમાં રહેવું. આવું વિચારવું ભ્રમ છે. આ એ ભાવ છે જેમાં વિશ્વ, પોતાના જન્મ, સંસારિકતા તથા સગા-સંબંધીઓ વગેરેની નિશ્વરતાની જાણ થયા બાદ નિર્લેપ્તાનો ભાવ પ્રાપ્ત થાય છે. એનો એથ એવો છે કે બધા કર્મો કરો, બધાને સ્નેહ આપો, કર્તવ્યનું પાલન કરો, પરંતુ એ સ્મરણ રાખો કે કેવળ આ તમારો ઉદ્દેશ નથી, અને આ બધાને છોડીને તમારે જવું પડશે.

 

એવું લાગે કે આ બધા આપણા છે પરંતુ જયારે કોઈ આપણાની અનુભૂતિ પણ સ્વયંને જ સુખી કરવા માટે હોય છે, પરંતુ જયારે કોઈ આપણાનું સુખ બાધિત બને તો તમારી ભાવનાઓનો વિચાર કર્યા વિના તમને માનસિક આઘાત લાગશે. આ એક સનાતની સત્ય છે.

 

સંસારિક સંબંધ અને મોહનું આપણાપણું ત્યાં સુધી જ કારગત રહે છે જ્યાં સુધી અપેક્ષાઓની સંભાવના બનેલી રહે છે. અનુપયોગી વસ્તુને બધા જ કચરાની ટોપલીમાં ફેંકી દે છે. ભલે પછી તે માનવી હોય કે વસ્તુ. વૈરાગ્ય ભાવ આ જ સત્યને જાણવાનું નામ છે અને તે અનુસાર જ કર્તવ્ય કરવાના છે. આવો માનવી કોઈપણ સ્થિતિમાં અધર્મ અને અનીતિમાં દિલચશ્પી નથી લઇ શકતો.

 

જવાબ છોડો